Bidirectioneel laden: wat houdt het in en hoe werkt het?

Met de steeds stijgende elektriciteitsprijzen en de groeiende populariteit van zonnepanelen, groeit bij veel huishoudens de wens om onafhankelijker te zijn van het openbare stroomnet. Eén thema staat hierbij steeds meer centraal: bidirectioneel laden. Hiermee bedoelen we dat u elektrische stroom niet alleen gebruikt om een accu op te laden, maar deze bij behoefte ook weer kunt ontladen om de stroom terug te leveren aan het net of aan uw eigen huishouden. Dan kunt u deze stroom bijvoorbeeld gebruiken om uw eigen huishouden te voeden, waardoor u minder of geen stroom uit het openbare net of van een energieleverancier hoeft te betrekken.

Vaak wordt bidirectioneel laden in de eerste plaats geassocieerd met elektrische auto's. Maar er zit veel meer achter dit concept. Ook stationaire energieopslagsystemen en intelligente energiemanagementsystemen maken het tegenwoordig mogelijk om bidirectionele energiestromen te benutten – zelfs zonder dat u een compatibele elektrische auto nodig heeft.

Er heerst echter nog veel onduidelijkheid over dit onderwerp. Wat betekent bidirectioneel laden eigenlijk precies? Hoe werkt het technisch? En waarom is deze technologie zo'n belangrijke bouwsteen voor de energievoorziening met hernieuwbare energie?

Wat is bidirectioneel laden?

Achter de technische term bidirectioneel laden schuilt het vermogen om stroom in twee richtingen over te dragen. Enerzijds kan energie uit het stroomnet of een fotovoltaïsche installatie worden opgeslagen in een accu, en anderzijds kan deze opgeslagen energie indien nodig weer worden afgegeven.

In tegenstelling tot klassiek laden, waarbij stroom altijd maar in één richting vloeit, staat het zogenaamde bidirectioneel laden een actieve aansturing van energiestromen toe. Hierdoor is stroom niet alleen opslaanbaar, maar ook doelgericht inzetbaar – afhankelijk van verbruik, stroomprijs of de situatie op het net.

In de praktijk wordt bidirectioneel laden in de regel toegepast bij bijvoorbeeld de optimalisatie van het eigen verbruik van zonne-energiesystemen, het benutten van goedkopere stroomtarieven bij dynamische contracten, of wanneer het gaat om het ontlasten of in balans brengen van het stroomnet.

Welke soorten bidirectioneel laden zijn er?

Er is niet één enkel concept voor bidirectioneel laden, maar er zijn verschillende toepassingsvormen. Gemeenschappelijk aan alle varianten is dat de stroom niet alleen wordt opgeslagen, maar actief in verschillende richtingen kan worden verdeeld. In de praktijk hebben zich hiervoor meerdere termen gevestigd, die elk een specifiek scenario beschrijven.

1. Vehicle-to-Home (V2H)

Amper de bekendste en meest voorkomende vorm is het zogenaamde Vehicle-to-Home scenario. Hierbij wordt de accu van een elektrische auto gebruikt om een huishouden van stroom te voorzien. De accu in het voertuig neemt in dit scenario de rol aan van een mobiele stroomopslag die bijvoorbeeld overdag wordt opgeladen wanneer er zonne-energie beschikbaar is of de stroomprijs laag is, en 's avonds het huishouden van energie voorziet. Dit is vooral aantrekkelijk voor huishoudens met een hoog stroomverbruik.

2. Vehicle-to-Grid (V2G)

Nog een stap verder gaat Vehicle-to-Grid. Hierbij wordt stroom niet alleen vertraagd in het eigen huishouden gebruikt, maar actief teruggeleverd aan het openbare stroomnet. Het doel hiervan is om het net te stabiliseren door vele verbonden, decentrale accu's kortstondig energie te laten leveren of afnemen. Daarom wordt dit scenario gezien als een belangrijke bouwsteen voor de energietransitie, omdat het helpt schommelingen van hernieuwbare energiebronnen op te vangen. In de praktijk is deze vorm van bidirectioneel laden echter complex. Technische standaarden, facturatiesystemen en wettelijke kaders zijn momenteel alleen nog geïmplementeerd in pilotprojecten of beperkte testomgevingen. Het zal nog even duren voordat deze vorm van bidirectioneel laden op grotere schaal wordt toegepast.

3. Vehicle-to-Load (V2L)

Een relatief eenvoudige en al verder verspreide variant is Vehicle-to-Load. Hierbij wordt stroom direct uit de accu van een elektrische auto gehaald om externe apparaten te voeden. Dit kan handig zijn bij het kamperen, op bouwplaatsen of voor mobiele toepassingen. Voor het voorzien van stroom aan een heel huishouden is deze oplossing echter slechts beperkt bruikbaar, omdat het vermogen en de gebruiksduur beperkt zijn.

4. Stationaire stroomopslag

Niet alleen met voertuigen is bidirectioneel laden mogelijk. Vooral een andere vorm van bidirectioneel laden wint aan belang: het gebruik van stationaire stroomopslag. In principe is dit vergelijkbaar met het Vehicle-to-Home scenario. Ook hier vloeit energie in beide richtingen, echter zonder afhankelijkheid van een elektrische auto. Sterker nog, een dergelijk opslagsysteem kan zelfs worden gebruikt om een elektrische auto op te laden. De opslag wordt geladen wanneer er een overschot aan stroom is of wanneer deze goedkoop beschikbaar is, en ontlaadt doelgericht wanneer de behoefte in het eigen huishouden stijgt of stroomprijzen hoger zijn dan normaal. Technisch gezien vervult een dergelijke opslag dus dezelfde functie als een bidirectioneel gebruikt voertuig, maar is deze duurzaam geïntegreerd in het energiesysteem van het huis en niet mobiel.

Juist deze stationaire oplossingen zijn steeds populairder en tonen aan dat bidirectioneel laden niet beperkt is tot een specifiek product of een enkele technologie. Het principe van flexibele energiedistributie is veel relevanter. Of stroom nu uit de accu van een auto, een zonnepaneel of een stationaire opslag komt, maakt voor het basisconcept niet uit. Belangrijk is dat energie doelgericht opgeslagen, verplaatst en benut kan worden – en precies daar ligt de werkelijke kracht van bidirectioneel laden.

Bidirectioneel laden met de auto – huidige stand van zaken

De gedachte dat een elektrische auto niet alleen stroom verbruikt, maar deze ook weer terug kan leveren aan het huishouden of zelfs aan het stroomnet, klinkt als toekomstmuziek. In werkelijkheid is deze aanpak momenteel nog relatief zeldzaam en bevindt deze zich op veel gebieden nog in de ontwikkelings- of testfase.

Een reden daarvoor is dat bidirectioneel laden via het voertuig veel meer vereist dan alleen een grote accu. De laadelektronica en de besturingssoftware moeten de bidirectionele stroomstroom mogelijk maken. Dat is bij enkele automodellen al het geval, maar nog niet in de brede massa.

Daarnaast is compatibele laadhardware nodig. Een normale wallbox is in de regel alleen ontworpen voor unidirectioneel gebruik: stroom vloeit van het net naar de accu – niet andersom.

Een ander belangrijk aspect is de wet- en regelgeving. In Nederland gelden specifieke regels van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de regionale netbeheerders voor het terugleveren van elektriciteit aan het openbare stroomnet. Wanneer een elektrische auto stroom teruglevert aan het net, moet de installatie technisch voldoen aan de geldende netcodes en wordt de gebruiker vanuit wettelijk oogpunt gezien als een decentrale producent.

Welke auto kan bidirectioneel laden?

Vanwege de eerder genoemde redenen is bidirectioneel laden bij veel voertuigen nog niet beschikbaar. Desalniettemin zijn er, vooral met Kia en Hyundai, de eerste fabrikanten met compatibele voertuigen. Bidirectioneel laden is onder andere mogelijk met de volgende voertuigen:

• Hyundai IONIQ 5
• Hyundai IONIQ 6
• Hyundai KONA Elektro
• Kia EV6
• Kia Niro EV

Ondersteund, maar op veel plaatsen nog niet beschikbaar, is de functie bovendien bij de volgende auto's:

• MG4 / MG5
• BYD Atto 3 / Seal / Dolphin / Han / Tang

Daarnaast zijn er nog meer modellen die bidirectioneel laden technisch ondersteunen, maar momenteel nog niet vrijgegeven zijn. Deze auto's kunnen de energie teruggeven – of het nu voor thuis is (V2H) of in de toekomst ook voor het net (V2G) – afhankelijk van het model, de regio en softwarematige vrijgave wordt de functie binnenkort beschikbaar:

• Nissan Leaf
• Nissan e-NV200
• Mitsubishi Outlander / Eclipse Cross / i-MiEV
• Škoda Enyaq & Škoda Elroq
• Volkswagen ID.3 / ID.4 / ID.5 / ID.Buzz
• Cupra Born & Tavascan
• Polestar 3
• Renault R5 Elektro
• Volvo EX90

Waarom is bidirectioneel laden met E-auto's nog zeldzaam?

Naast technische hindernissen is de regelgeving nog volop in beweging en zijn de laadstations (wallboxen) vaak nog niet geschikt voor tweerichtingsverkeer.

Is bidirectioneel laden toegestaan?

Ja, bidirectioneel laden is toegestaan en wordt ondersteund door Europese richtlijnen. In Nederland zijn de regels de afgelopen jaren versoepeld om bidirectioneel laden (ook wel Vehicle-to-Grid of V2G genoemd) mogelijk te maken binnen onze nationale elektriciteitsinfrastructuur.

Het is in Nederland wettelijk mogelijk om stroom vanuit uw elektrische auto terug te leveren aan uw eigen woning of aan het openbare stroomnet. Er gelden echter specifieke voorwaarden vanuit de netbeheerder en de wetgeving met betrekking tot teruglevering en veiligheid.

Belangrijke ontwikkelingen in de Nederlandse wetgeving

Er zijn belangrijke stappen gezet om bidirectioneel laden in Nederland aantrekkelijker te maken. Een groot struikelblok was voorheen de 'dubbele energiebelasting', waarbij stroom die uit de accu werd gehaald, opnieuw belast zou worden. De Nederlandse overheid werkt aan het wegnemen van deze barrières om de energietransitie te versnellen. De focus van het beleid verschuift echter steeds meer naar zelfconsumptie. De voordelen van bidirectionele technieken zijn daarom:

• Het streven naar het afschaffen van de dubbele energiebelasting op opgeslagen stroom.
• Door de afbouw van de salderingsregeling vanaf 2027 wordt het steeds rendabeler om zelf opgewekte energie direct te verbruiken (zelfconsumptie) in plaats van terug te leveren aan het net.
• Bidirectioneel laden wordt hierdoor economisch aantrekkelijker en juridisch eenvoudiger voor zowel particuliere gebruikers als energieleveranciers.

Waarom bidirectioneel laden nu al zinvol kan zijn

Ook zonder auto biedt dit principe voordelen. Door overtollige zonne-energie op te slaan en te gebruiken wanneer u het nodig heeft, verhoogt u uw eigen verbruik en bespaart u op netstroom.

Zonnestroom wordt voornamelijk overdag opgewekt, terwijl het stroomverbruik vaak in de ochtend- en avonduren ligt. Zonder opslag gaat een deel van deze energie verloren of wordt het aan het net afgegeven. Bidirectionele systemen maken het mogelijk om overtollige zonne-energie op te slaan en later in het huishouden te gebruiken.

In combinatie met een balkonzonnepaneel ontstaat een vergelijkbaar effect. Ook hier is stroom niet altijd beschikbaar wanneer het nodig is. Een opslag met bidirectionele functie zorgt ervoor dat zelfs kleinere hoeveelheden stroom doelgericht kunnen worden gebruikt.

Bidirectioneel laden benutten met een dynamisch stroomtarief

Extra voordelen ontstaan door dynamische stroomtarieven. Deze weerspiegelen de fluctuerende stroomprijzen gedurende de dag. Bidirectioneel laden maakt het mogelijk om stroom op te slaan in goedkope fasen en te verbruiken bij hogere prijzen.

Juist deze combinatie van eigen stroomopwekking, opslag en dynamische tarieven toont aan dat bidirectioneel laden geen pure toekomsttechnologie is. Veel voordelen kunnen al vandaag worden gerealiseerd – zelfs zonder elektrische auto.

Zo gebruikt u bidirectioneel laden zonder elektrische auto

Bidirectioneel laden kan ook zonder elektrische auto zinvol worden ingezet – met de Zendure SolarFlow 2400 AC+ opslag.

Hoe werkt dat? De overtollige stroom uit de fotovoltaïsche installatie of het balkonkastje wordt eerst opgeslagen, in plaats van ongebruikt naar het net te vloeien. Op momenten van hogere stroombehoefte – bijvoorbeeld 's avonds – stelt de SolarFlow de opgeslagen energie weer beschikbaar. Zo stijgt het eigen verbruik, terwijl de afname van dure netstroom daalt.

Het voordeel met bidirectioneel laden ontstaat nu met het dynamische stroomtarief. Zo kan de opslag extra stroom laden in goedkope fasen en ontladen bij hogere prijzen. Het huishouden wordt daardoor flexibeler en onafhankelijker van de stroommarkt. Zonder elektrische auto en zonder complexe laadinfrastructuur kunnen zo de centrale voordelen van bidirectioneel laden al vandaag worden benut.

Conclusie: Zo gebruikt u bidirectioneel laden al vandaag

Bidirectioneel laden is vandaag de dag al veel meer dan alleen toekomstmuziek. Achter de technologie schuilt een moderne energievoorziening: stroom flexibel opslaan en precies dan gebruiken wanneer het nodig is. Juist in combinatie met fotovoltaïsche installaties, balkonkasten en dynamische stroomtarieven kunnen deze voordelen nu al worden gerealiseerd.

Terwijl bidirectioneel laden met elektrische auto's nog afhangt van technische en regelgevende ontwikkelingen, bieden stationaire opslagoplossingen al een praktisch alternatief. Systemen zoals de Zendure SolarFlow 2400 AC+ maken het nu al mogelijk om bidirectionele energiestromen zonder elektrische auto te benutten en het eigen huishouden onafhankelijker te maken van de stroommarkt.